Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được triển khai mạnh mẽ và toàn diện, thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng, góp phần thúc đẩy xây dựng chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, việc thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt được đặt trong tổng thể định hướng lớn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Nghị quyết này xác định chuyển đổi số là động lực đột phá, yêu cầu đẩy mạnh phát triển hạ tầng số, nền tảng số, dịch vụ số và các phương thức thanh toán điện tử, hướng tới một nền quản trị hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Cùng với đó, hệ thống pháp luật về giao dịch điện tử và thanh toán số tiếp tục được hoàn thiện mạnh mẽ. Đáng chú ý, Luật Giao dịch điện tử năm 2023 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2024) đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, khẳng định giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu, chứng từ điện tử và giao dịch điện tử trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Luật quy định rõ nguyên tắc giao dịch điện tử phải bảo đảm tính toàn vẹn, an toàn, xác thực và có giá trị như giao dịch truyền thống khi đáp ứng điều kiện theo luật định. Đây chính là nền tảng pháp lý quan trọng để mở rộng thanh toán điện tử, thúc đẩy xã hội không tiền mặt phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều chương trình, đề án thúc đẩy mạnh mẽ thanh toán số, dịch vụ công trực tuyến, số hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính, triển khai mô hình “một cửa điện tử”, hướng tới mục tiêu “không giấy tờ, không tiền mặt” trong nhiều lĩnh vực.

Trên thực tế, thanh toán không dùng tiền mặt đã đi sâu vào đời sống xã hội và trong hoạt động của bộ máy hành chính. Trong lĩnh vực dịch vụ công, người dân có thể dễ dàng thực hiện các nghĩa vụ tài chính như nộp lệ phí hộ tịch, đất đai, thuế, phí, lệ phí thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia, hệ thống ngân hàng hoặc các ứng dụng thanh toán điện tử. Việc tích hợp mã QR, chuyển khoản trực tuyến giúp giảm đáng kể thời gian đi lại, hạn chế thủ tục trung gian, đồng thời tăng tính công khai, minh bạch trong thu ngân sách nhà nước.

Không chỉ trong khu vực hành chính công, thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành thói quen phổ biến trong đời sống hàng ngày. Tại các bệnh viện, cơ sở y tế, người dân có thể thanh toán viện phí bằng thẻ ngân hàng hoặc ví điện tử. Trong lĩnh vực giáo dục, học phí được thu qua chuyển khoản, giảm áp lực tiền mặt cho phụ huynh và nhà trường. Các dịch vụ điện, nước, viễn thông, mua sắm, siêu thị, chợ truyền thống và thương mại điện tử đều đang từng bước số hóa phương thức thanh toán, mang lại sự thuận tiện, nhanh chóng và an toàn hơn cho người dân.

Đối với người dân, đây là phương thức thanh toán hiện đại, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và dễ dàng quản lý các giao dịch tài chính. Đối với cơ quan nhà nước, phương thức thanh toán này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thu - chi ngân sách, tăng tính minh bạch, hạn chế thất thoát, đồng thời thúc đẩy cải cách hành chính theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại. Đối với nền kinh tế, thanh toán số giúp giảm chi phí xã hội liên quan đến tiền mặt, thúc đẩy thương mại điện tử, phát triển kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, tình trạng lừa đảo công nghệ cao, giả mạo tin nhắn ngân hàng, chiếm đoạt tài khoản vẫn còn diễn biến phức tạp. Do đó, người dân cần nâng cao cảnh giác, tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu cho bất kỳ ai; chỉ sử dụng các ứng dụng, nền tảng thanh toán chính thống, được cấp phép; đồng thời thường xuyên cập nhật kiến thức về an toàn thông tin mạng.

Về phía cơ quan quản lý, cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hành lang pháp lý, trong đó có các quy định liên quan đến giao dịch điện tử, thanh toán số; đồng thời đầu tư hạ tầng công nghệ, bảo đảm an toàn, bảo mật hệ thống; tăng cường liên thông, tích hợp dữ liệu giữa các nền tảng dịch vụ công. Song song với đó là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân, nhất là ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, người cao tuổi, để quá trình chuyển đổi số diễn ra toàn diện, bao trùm và thực chất.

Có thể khẳng định rằng, thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ là một phương thức giao dịch hiện đại, mà còn là một cấu phần quan trọng trong tiến trình thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW và xây dựng nền hành chính số hiện đại. Khi thói quen sử dụng tiền mặt dần được thay thế bằng các phương thức thanh toán điện tử an toàn, minh bạch và tiện lợi, đó cũng là lúc xã hội tiến thêm một bước vững chắc trên con đường hiện đại hóa và phát triển bền vững.

Nguồn: An ninh Hải Phòng